Anna Szmajda, jedyna w Polsce zdająca maturę z języka łemkowskiego

 

Według Narodowego Spisu Powszechnego z 2011 roku w Polsce żyje ok. 10,5 tys. Łemków, ale tak naprawdę jest ich dużo więcej. Przed II wojną światową w II RP żyło ich około 150 tys.

 

Dyrekcja II LO w Gorlicach przygotowała arkusze egzaminacyjne dla dwójki uczniów. W piątek 22 maja w jednej ze szkolnych sal zebrała się komisja w galowych strojach. Ale na egzamin przyszła tylko Anna Szmajda - jedyna osoba w Polsce, która w tym roku zdawała pisemną maturę z języka łemkowskiego.

 

W rodzinnym domu Ani na co dzień mówi się po łemkowsku, po polsku - gdy przychodzą znajomi. - W zasadzie do piątego roku życia byłam dwujęzyczna, mimo że nie umiałam jeszcze pisać - opowiada Ania. - Od dziecka wyrywałam się do nauki, dlatego rodzice posłali mnie do szkoły ze starszymi dziećmi - wspomina.

 

Szkoła w Zdyni, gdzie równolegle zaczęła się uczyć polskiego i łemkowskiego, była położona 5 km od domu. Potem był Smerekowiec (10,5 km), wreszcie Gładyszów (9,5 km). Następnie kolejna przeprowadzka - do gimnazjum w Uściu Gorlickim (18,5 km). Liceum wybrała w Gorlicach, musiała zamieszkać w internacie. Dziś twierdzi, że warto było podjąć ten trud.

 

- Na maturę wybrałam język łemkowski przede wszystkim dlatego, by pokazać rówieśnikom, że można to zrobić. Może dzięki temu napiszą taką maturę za rok czy dwa? - zastanawia się Ania. - Nie decydują się, bo nie wiedzą, że można to zrobić, albo dlatego, że jest to ponad ich siły, bo poświęcają czas przedmiotom, które są wymagane na egzaminach na studia. A łemkowski nie jest prosty - zaznacza.

 

- Wielu Łemków mieszka na Dolnym Śląsku, ale tam, w przeciwieństwie do naszego regionu, nauczycieli tego języka jest jak na lekarstwo. Trudniej im zorganizować naukę, bo są bardziej rozproszeni w kilku miastach [Wrocław, Legnica, Wałbrzych], a u nas wszyscy mieszkają blisko siebie, po sąsiedzku, jak to na wsi - zauważa Ania.

 

W liceum w Gorlicach, gdzie uczyła się Ania, kilka lat temu stworzono międzyszkolny punkt nauki języka łemkowskiego. Raz w tygodniu ośmioro uczniów z kilku szkół (tylko dwoje z ponad 30-osobowej klasy Ani) spotykało się na trzy godziny. Ocena z tego przedmiotu jest na świadectwie i liczy się do średniej. Ania dostała od Barbary Duć celującą. - Gdy zaraz po studiach zaczęłam uczyć w gimnazjum w Uściu Gorlickim, Ania była w grupie czterech dziewczyn, które aż paliły się do działania. Nie trzeba było ich namawiać do nauki. Od razu wiedziały, że projekty naukowe poświęcą kulturze łemkowskiej - wspomina nauczycielka

 

Według Narodowego Spisu Powszechnego z 2011 roku w Polsce żyje ok. 10,5 tys. Łemków, ale tak naprawdę jest ich dużo więcej, bo nie każdy zarejestrował się w spisie, zwłaszcza starsze osoby. Przed II wojną światową w II RP żyło ich około 150 tys., ale w latach 1944-46, a potem w ramach akcji "Wisła" przesiedlono większą część tej grupy etnicznej na ziemie zachodnie i na Ukrainę. Po październikowej odwilży w PRL Łemkom pozwolono wrócić, jednak zdecydowali się na to nieliczni (zaledwie 3-10 proc.).

 

Matura z łemkowskiego nie pomoże Ani dostać się na wymarzone studia w Krakowie - geodezję na Akademii Górniczo-Hutniczej lub archeologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Ale język łemkowski Ania zamierza dalej szlifować we własnym zakresie. Pomocą będą zapewne radio internetowe i portal informacyjny Lem FM poświęcone współczesnemu życiu Łemków, a także naukowo-popularyzatorski rocznik wydawany przez stowarzyszenie Ruska Bursa (pod auspicjami stowarzyszenia powstał międzyszkolny punkt nauki łemkowskiego).

 

Ania chce także poszerzać swoją wiedzę o łemkowskiej literaturze, choć brakuje jej współczesnych tematów. Przeważa nurt nostalgiczny. - To widać zwłaszcza w poezji pisanej przez tych, którzy zostali przesiedleni na zachód Polski [najbardziej lubi wiersze Iwana Rusenki i Stefanii Trochanowskiej]. To taka wyraźna tęsknota za Łemkowyną. Ale można też znaleźć bajki, humoreski - dodaje. Sama chciałaby kiedyś publikować po łemkowsku. 

 

Aleksandra Gurgul

 

Zdroj: http://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/1,80530,18275172,Anna_Szmajda__Jedyna_licealistka__ktora_w_tym_roku.html

 

Text k foto: Anna Szmajda, jedyna w Polsce zdająca maturę z języka łemkowskiego (Mateusz Skwarczek)