Muzejňi rukopysy Andrija Bačynskoho

  
19 децембра 2009 рока минеся 200 рокув од смерти великого мужа нашуй Карпатськоі землі -епископа Андрія Бачинського (1732-1809). Из имням его наступив „ золотый вік " Мукачовськоі греко-католичеськоі епархіи, и быв вун не лем прекрасным духовным отцом, но и великим просвітительом, творцьом новоі епохы у релігіозному и духовному житю русинського народа.
 
Андрій Бачинський. Из ним повязаный „золотый вік" у исторіи Мукачовськоі греко-католичеськоі епархіи. Вун быв не лем добрым душпастырём, церковным дія-тельом, но и публіцистом и великым просвітителём. До нього благосклонно относилася австрійська цісаревна Марія Терезія. И треба спомнянути, што єго Хиротонія — епископ-ськоє свячення отбылося у самому Відні, у император-ськуй каплиці у присутствіи ушыткуй императорськуй фамиліи. Императриця Марія Терезія даровала єму епископськоє облаченя, сріберный рукомыйник, епископськый посох, 4 великых сріберных свічника, котрі типирь сохраня-вуться у Мукачовськуй епархіи. Кромі сих предметув императ­риця подаровала епископу Андрію Бачинському єдну из своих карет, на котруй епископ приїхав из Відня до Мукачова. Часть сёї кареты и кунська збруя сохранилися у собраніи крайового музея. Се елементы кунсьуої збруї, пряжки, стремена, фрагмент кареты и т.п. Благосклонность Марії Терезії до епископа Андрія Бачинського проявилася и у тому, што она свойов грамотов од 1 марта 1775 рока пожаловала епархії бывшу иезуитську колегію и костел Найсвятішого Серця Ісуса (они были на місті теперішных резиденцій мукачовськых епископув и кафедрального собора). Пуздніше, 2 мая 1776 рока, она передала Бачинському и Ужгородський замок. Але ся дарственна грамота была оформлена лем у 1791 році при императорови Леопольдові II.
 
У 1778 році епископ Андрій Бачинський перевюв из Мукачова богословську школу, основану у 1744 році епископом Михаилом Ольшанським, у Ужгородському замку засновав модерну тогочасну епархіальну семинарію. Она достала назву „Seminarium Regio Episcopa le Liocaesanum" и стала основов научного и духовного воспитанія будущих отцув епархіи. Ужгородський замок быв перебудованый на потребность богословськоі семинаріи. Туй были учебні класы - аудиторіи, комнаты отдыха, спальні, бібліотека,   трапезна   и   каплиця.   Семинарія   и каплиця были посвячені у честь Трьох Святительох Восточної Церкви - Иоанна Златоустого, Василія Великого и Григорія Богослова. Епископ Андрій Бачинський дав изготовити печатку семинаріи, на котруй  изображені   сі   сяті.   Ся  кругла  печатка семинаріи сохраняєся у фондах краёвого музея.
 
Семинарська каплиця Трьох Святительох была. у 1857 році намальована епар­хиальным художником Ферди­нандом Видров и у 1858 році назад посячена епископом Васи-лієм Поповичем. У 1992 році каплиця была наново осячена епископом Иваном Семедійом и у нюй типирь проводяться Службы Божі, открывавуться выставки. Так, по случаю 200-ручного юбілея епископа Андрея Бачинського організо­вана выставка. Окрасою сьої выставкы - выявленый у фондах музея историком Йожефом Кобальом и отреставрованый художником-реставратором му­зея Крістінов Клісов прекрасноі роботы неизвістного художника XVIII столітія портрет епископа Андрія. Из матеріалув выставкы мож ознакомитися из унікаль-ными рукописами, котрі относяться и до епископа Андрія. Се рукописи „Правила и установленія монашеска", собрани и сочинени иеромонахом Иоанникием Базиловичом „За повелінієм вселаска-вішим єго превосходства господина Андрея Бачинського, епископа мукачовського, пресвітлого і кесарево-царського величества внутрішнаго совітника и проч. на ползу тоежде епархии чину св. Василия Великого иночествующим, от правил и установлений св. В. В. вократци собранная и сочиненная иеромонахом... во св. обители иерарха Христова Николая на горе Чернек. 1777 р." -читаєме на первуй страниці сьої рукописи. Интересно, што на 18 страниці руков Андрія Бачинського є запис „Предложения правила и установления монашеская в душеспасительную ползу иноков чина св. В.В. в епархии нашой Мукачевской инокченствующих, собранная архиерейскою властию нашого до далечайшого нашого разположения подтверждает и ради сохранения их коегождо под совістию обовязуем. В Унгварі 30 июля 1777 Андрей епископ." На сюй же страниці є невелика паперова страниця из оттиском печатки Андрія Бачинського и приписка: „За вселаскавим повелением его епископскыя екселеции выдал Иван Кутка каноник". Рукопис сохранялася у Мукачовському монастырі и передана у крайовый музей у 1962 році.
 
Друга рукопис, котра тычеся часув епископа Андрія є „Списание обителей Марамороских древле бывших" (1788 р.). На 20 страниці сього рукописа читаєме запись: „Сли розподашася по иных обителих кесарським повелінием епис(к)во-вавшу тогда Андрею Бачинським. Протоигумен бысть Силевестер Ковенчак в Марамороші. При розході ігумен бысть Анитоний Коцак еже бі 1788 місяца мая." Ся памятка тоже была передана у музей Мукачовського монастыря у 1962 році.
 
На выставці представлені и уже спомнянуті 10 предметув кунської збруї и єден фрагмент кареты из написом имени императриці Марії Терезії. У фондах музея были выявлені и цінні рукописі Антала Дечі, автора книги „Az magyar oroszokról való igen rôvid elmélkedés" (се єго розмышленія про мадярських русинув). Книга была выдана у Кошицях у 1797 році. У краёвый музей из колекціи историка, професора Ужгород­ського універзитета Якова Штернберга у 1986 році трафили 4 листа Антала Дечі до епископа Андрія Бачинського и другых. Сі листы - проект книги Антала Дечі про исторію Мукачовської епархіи и Угорської Руси. Первый лист датованый 20 фебруаром 1798 рока на латинському языку.
 
Другый лист  лист писаный латинськым и мадярськым  языками и также датованый 1798 роком. Третий — датованый 24 мая 1798 рока и писаный латинськым языком, направленый Михаилу Грегоровичу. Четвертый - датованый 25 юнійом 1798 рока. Усі чотиры листы были написані Анталом Дечі якраз у Мішкольці и завірені його сургучнов печатков. Сі листы писані на многых страницях и потребувуть булш детального изученя. Видиться, што Анталу Дечі не удалося выдати сю книгу по исторіи Мукачовськоі епархіи у Угорськуй Руси. Рукопис має быти дись у архиві Мішкольца.
 
У фондах музея сохраняєся и подшивка листув и протоколув (на латинському языку), адресованых епископу Андрію Бачинському, писаных у Буді из 1784 по 1789 рокы и стрічавуться фамиліи Иоанна Медянського, Христофора Ницького, Йосифа Михайловича и др. Айбо ся рукопис дуже пошкоджена. До епископа Андрія Бачинського обертався письмом и о. Микола Теодорович (1755-1819), сященник, просвітитель и філозоф, парох с. Корытняны Ужанського комітата. У письмі вун просив епископа помочи издати єго рукопис будущих учебникув по релігіи для школ и учительської семинаріи. Ся рукопис потрафила у музей из архіва историка Николая Лелекача у 1976 році.
 
Ищи єден прекрасної художественної роботы портрет епископа Андрія Бачинського сохраняєся у колекціи Закарпатського художественного музея имени Йосифа Бокшая.
 
Рукописи, повязані из епископом Андреем Ба­чинським потребувуть булш детального изслідованя.
 
Людвіг Філіп