Ony proslavyly rusynskyj narod: Nikifor Drovňak

Они прославили русинськый народ

21 мая 1895 рока в городкови Крыниця на Лемковині (днесь Крыниця-Здруй Малопольського воєводства у Польши) глухоніма Євдокия Дровняк родила сына. Назвали го Епифаном у честь сятого Епифанія, котрого церьков частує 25 мая. Хрестили го у греко-католицькуй церьковли сятых Петра и Павла. Айбо через непривычность сього имени межи крыницькыма лемками (майже вшыткі жытелі Крыниці были русинами) дітвака стали называти Никифором.

Про отця хлопця не є ниякых даных, а мати го, селянка из села Поворозник, жебы прогодувати себе и сына, робила по крыницькых санаториях майпаскудну роботу: мыла падаменты, порайила у номерах, райбала цуря, носила воду, полола чічкы. Євдокия умерла, коли сынови было лем сім рокув, и по смерти ї обстав ся Никифорови у наслідство сусік-лада, у котрому вун пузніше хранив своі картины.

Ошколованя давало ся Никифорови дуже тяжко: научив ся хіба што писати печатныма буквами, читати и рахувати. Малинькым вун часто бігав у церьков и дуже любив ся находити межи иконами. Завто пузніше релігійна тема доміновала у його творчости.

Талант маляря проявив ся дуже скоро: малював грифильом на дошци, цирузув на папірьови. За се прозвали го у городкови Матейком. Так имня знамого краковського маляря стало прозивков, котра тіньов ходила за ним всьо жытя. Никифор пудписував своі роботы: «Нікіфор Матейко, Артиста Маляж и др.».

Вун ничым не занимав ся, лем малював. Жебы прожыти - просив милостыню, жебракував. Мав из собов табличку из написом "Я – малярь Нікіфор". Дровняк, котрый быв неграмотным и косноязычив (од мамы перебрав фізичну хибу), фурт носив сорочку и галстук або машлик, наслідувучи интелігентув. До нашых днюв дуйшло много подобенок молодого Дровняка, бо уличні фотографы часто фотографували го и вун фурт быв у центрови уваги.

Никифор нигда не купляв ани фарбы, ани папірь, мальовав школьныма красками, котрі му датко давав. Мальовав на макулатурному папірі – старых пакетах, новинках, зошитах, обрывках плакатув. "Робив" из рана до вечора: выходив «на роботу» руно в 9 рана и мальовав докить ся не меркло. Не обзерав ся ни на дощь, ни на сніг. Вун мальовав свуй рудный городок Крыницю, часто дофантазовував його архітектуру. Свойих картин николи не пудписовав, айбо позначав красныма символами. Тому на верьхови бального зала намальована танцьовальна пара, а на фабрици догана — чоловік из піпов.

За кажду картину Дровняк просив читаву ціну, говорячи, ош она буде у будущому много коштувати, айбо продавав ї за копійкы. Из його пророчеств усі сміяли ся. Изглядателі творчости маляря розказовуть интересный факт - єжедневно молочниці Никифор платив малюнком за молоко. Тот малюнок она палила, айбо знавучи про се, вун дале приносив юй малюнкы и платив за їдіня.

У свойих малюнках Дровняк чинив суд над тыма, тко у Крыници робив якоєсь зло иншым: так у пеклі вун зобразив и жыда-пекаря, котрый продавав людям некачественный хліб, и бовташку, котра обважувала покупцюв.

У 1932 рокови у Крыницю прийихав львовськый малярь Роман Турин. Коли вун увидів роботы Дровняка, быв сильно пораженый . Пан Роман собрав десь 200 картин Никифора и отдав йих в парижську галерею "Leon Marseille" на выставку, учинену в новембрі 1932 рока. Никифора признали яркым представительом примитивізма. Из 16 украйинськых и 22 италійськых и французькых робут картины Дровняка заняли 11 місто. В тому же рокови Асоциация украйинськых независимых малярув організовала выставку робот Никифора (105 малюнкув) у Львові. Она называла ся «Выставка маляря-самоучкы Никифора».

Творчеством Дровняка заинтересовав ся польськый малярь Ежи Вольф. В 1938 рокови вун опубліковав у новинци "Arkady" очерк «Малярь наивного реализма в Польші. Никифор».
У Другу світову войну Дровняк дале жыв у Крыници, айбо жебрачити не муг, бо німци не частували жебракув. «Німци не любили жебракув. – писав поет Владислав Грабан. – Через то Никифору приходило прятати ся. Вун вандровав по окрестным селам, находячи приют у добрых людий. Бо всі в окрузі знали крыницького маляря-чудака, котрый за булку из маслом платить свойима малюнками ...»
Роман Ференцевич из Вашингтона споминав: «Літом далекого 1944 рока я жыв у Крыници и єжедневно стрічав на улици Никифора, даколи я давав му милостыню, но малюнкы, котрі вун дарив ми взамін, я вымітував у ближайшый мусорный ящик...»

Коли польськый уряд провюг операцию "Вісла" по выселеню лемкув из йих земель на Украйину и Западну Польшу, Дровняка выселили вєдно из другыма в район Щецина, што на берегови Балтійського моря. Його обвинили у связях из бандеровцями ( гибы Дровняк намальовав карту місности діла воякув УПА). Никифор на пару рат (чотити разы) тікав у свою рудну Крыницю, каждый раз проходячи пішкы 700 кілометрув.
Дякувучи поетови Констянтинови Ильдефонсу Гальчинському, котрый предоставив малярови приют и опубліковав статі про майстра, Дровняк наново став знамым. 31 децембра 1949 рока у Варшаві была открыта «Выставка малярськых робот Яна Никифора из Крыниці».

Айбо, коли в 1955 рокови професор Александер Яцковський из Варшави попросив председателя горсовета Крыниці помочи Дровнякови дачим, тот одказав: "Што вы у ньому видите? Се просто дурный городськый жебрак! А його картины? Тать у нас діти малювуть ліпше!"

Но май читавый резонанс мала выставка в Парижі у 1959 рока в галереі "Diny Vierny." Вчинити выставку помогла краковська сімя искуствоведув Елла и Анджей Банахи у галерейи, газдыньов котроі была емігрантка из Одесы Діна Верні. Майбулше восхищали ся роботами, на котрых лемковськый самоук зображав "гибы из высоты потячого лету", "гибы из вагона машинкы".

В 1960 рокови при помочи маляря Маріана Влосинського велика ретроспективна выставка робот Никифора Дровняка из успіхом была учинена у Державному музейови изобразительного искуства у Варшаві.

Картины маляря експонували ся в Италиі, Бельгиі, Англиі, Швейцариі, США, Бразилиі, Израилі, Югославиі, Чехословакиі, Польші и зробили го знамым, принесли му світову славу.
Айбо и товды, коли Дровняк став знамым и популярным, вун не поміняв стиля жытя, обставав ся простым и не вбагав у ничому.

У искуствоведчеськых книжках фігурувуть и такі имена славнозвісного лемка, ги Никифор из Криниці, Никифор Криницький, Ян Криницький, Матейко из Криниці, Майстер из Криниці, Лемко Никифор.
Умер Никифор Дровняк од туберкульоза 1968-го рока у санаториі в Фолюше. Похороненый на Крыницькому тимитові. Наслідство го нащитує булше ги сорок тисяч робот.

У 2004-му польськый режисер Кшиштоф Краузе зняв фільм про жытя и творчество Дровняка – «Муй Никифор». Роль маляря зограла вызнамна польська актриса, 88-ручна Кристина Фельдман. Айбо нитко й не здогадав ся, ож маляря у фільмі зобразила жона. Фільм взяв головну премію на кінофестивалі у чеськых Карлових Варах и другых странах світа. Днесь у Криници, де Дровняка проганяли, ги жебрака, поклали му памнятник и одкрыли музей. Там, де му запрещали просити милостиню, де не мав жытла, назвали вулицю його имням.

Никифора Дровняка, Ніко Піросманішвілі, Марію Приймаченко, Анрі Руссо называвуть основатилями примитивізма у малярстві. Се знавуть на Украйині, у Грузиі, у Франциі, у Польши...усягды. За честь Дровняка называти свойым борять ся як поляки, так и украйинци (поклали му у Львові прекрасный памнятник), айбо вун быв лем лемком... НИКИФОРОМ ЛЕМКОМ...и каждый русин мав бы зняти шапку перед памнятю го!

Юрій Шипович

Zdroj: http://transkarpatia.net