Štefan Suchyj: Planeta Mandzak

Планета Мандзак

У сорокпершім, кідь ся му сповнив двадцятый, мав наруковати до мадярьского войска. (Стащін і цілый пуйдяцькый реґіoн окуповали Мадяры у 1939-ім). Вшыткых новачків гнали на выходный фронт, але ани здалека не вшыткы наруковали. Намісто того перекрoчовали совєтьскы граніці у ночных годинах і ся масово піддавали погранічным стражцім до добровoльного совєтьского заятя. Думали, же ідуть ку своїм, бо на родину ся не годить ґвером цілити.
То щі наївны руснацькы парібци не знали, же Сталін є фалечник а політікыі вшыткых країн і доб у тім характері суть згодны.
Но Сталін быв ай тіран а вшыткых русиньскых парібків од Стащіна на выход позаперав до сібірьскых лаґрів. Ай там бівшість з них покапала. Пропустили лем тых, што ся приголосили до армады ЛюПдвіка Свободы. Тоты, кідь не загынули на фронті, могли зясь увидіти родину і Бескіды.
Великы дві ґрупы, укатованых на Сібірю і свободовців доповнять третя ґрупа - утеченців із сібірьского пекла.
Третю ґрупу творить лем єдна особа - Юрко Мандзак із Стащіна. Двадцятьрічный тайні перекрочів граніцю і втік до СССР а двадцятьшістьрічный тайні перекрочів зясь совєтьску граніцю. Лемже з другого боку го вітало ослободжене Чеськословеньско.
За штирі рокы утікав із сталіньского лаґру домів і тотo, што при тім пережыв, не хотів барз никому давати до ух.
Але кідь ся го добрый камарат опросив, як му міг такый план зыйти на мысель, повів му, най гадать.
Хотів єсь щі матірь ай фраїрку видіти.
Ай, але...
Затужыв єсь за рoдныма горами і за валалом, знамыма. Ай, але...
Сонце ішлo на запад, та ай ты ся так пустив позад нього. Можно...
Так повідж, Мандзаку, што тя тримало при твоїй вірі на втіканю з пекла?
Же по собі мушу на тій планеті земскій дашто дороге охабити. А што же?
Сына? А сын ся має нарoдити на прадідовщіні.
Што повісте?
Найдуть ся ай меджі нами великы люди. А не мусить їм ку тому можность давати праві лем Сталін. А сын?
Аж двоми. Юркo і Йожко.

Štefan Suchyj zo zbirky eseji: Most na rikov času
Vydal: Spolok rusyňskych pisateľiv (2009)